Tablo Bakımı ve Temizliği: Toz, Nem, Güneş

Bir tablo duvara asıldığı gün bitmiş sayılır, oysa ömrünün büyük kısmı o günden sonra başlar. Tablo bakımı ve temizliği çoğu evde iki uçta kalır: ya tabloya hiç dokunulmaz ya da cam temizleyiciyle fazla iyi niyetli bir temizlik yapılır. İkisi de iz bırakır. Bu yazı üç kararı netleştirir: hangi yüzey nasıl temizlenir, toza, neme ve güneşe karşı tablo nereye asılır ve hangi durumda iş bir uzmana bırakılır. Sonunda elinizde yılda birkaç saatinizi alan, yazılı bir bakım takvimi olur.

Tablo bakımı neden temizlikten önce gelir

Bir tabloya zarar veren üç etken yavaş çalışır: toz yüzeye yerleşir ve nemle birleşince tutunur, nem kâğıdı ve ahşabı hareket ettirir, ışık rengi geri dönmeyecek biçimde soldurur. Üçü de birikerek ilerler; bir günde fark edilmez, beş yılda görülür. Bu yüzden bakımın büyük kısmı silmek değil, koşulları doğru kurmaktır: doğru duvar, doğru mesafe, düzenli ve hafif bir toz alma. Temizlik, bakımın en küçük ve en çok dikkat isteyen parçasıdır.

Koruyucu malzeme tarafı, yani UV cam ve asitsiz paspartu, arşiv kalitesi çerçeve yazısında anlatılıyor. Burada malzeme seçildikten sonra yapılacaklar var.

Yüzeye göre tablo temizliği

Temizlikte ilk soru "neyle" değil, "hangi yüzey" sorusudur. Aynı bez bir yüzeyde işini yapar, ötekinde çizik bırakır. Tablo Serisi içindeki işlerde üç yüzeyle karşılaşılır: canvas, pleksi ve camlı çerçeve.

Canvas

Canvas baskının yüzeyi açıktır; önünde cam yoktur, bu yüzden toz doğrudan kumaşa konar. Temizlik kurudur: yumuşak kıllı, temiz ve yalnızca bu işe ayrılmış bir fırçayla ya da tüy bırakmayan kuru bir bezle, yukarıdan aşağıya ve bastırmadan. Su, cam temizleyici ve ıslak mendil kullanılmaz; nem kumaşın gerginliğini değiştirir ve baskı yüzeyinde iz bırakabilir. Kumaşa önden ya da arkadan parmakla bastırmayın: şasiye gerili kumaşta baskı noktası çukur olarak kalabilir. Şasinin üst kenarı tozun en çok biriktiği yerdir; orayı da aynı fırçayla alın.

Pleksi

Pleksi (akrilik) camdan hafiftir ve darbeye dayanır, ama camdan kolay çizilir ve statik elektrik nedeniyle tozu kendine çeker. Sıra önemlidir: önce toz, kuru ve temiz bir mikrofiber bezle bastırmadan alınır; sonra gerekiyorsa hafif nemli ikinci bir bezle silinir. Kuru tozun üzerinden bastırarak ovmak, toz tanelerini zımpara gibi çalıştırır. Kâğıt havlu, süngerin sert yüzü ve alkol ya da amonyak içeren temizleyiciler yüzeyi matlaştırır. Yüzey ve ışık tarafı pleksi tablo ile canvas arasındaki fark yazısında ayrıntılı duruyor.

Camlı çerçeve

Camın kendisi dayanıklıdır; risk, sıvının camın kenarından çerçevenin içine sızmasıdır. Temizleyici cama değil beze sıkılır; bez nemli olur, ıslak değil. Kenarlarda bezi çerçeveye doğru değil, camın ortasına doğru çekin. Yansıma önleyici kaplamalı camlarda üreticinin önerdiği dışında bir temizleyici kullanmayın; kaplama sıradan camdan daha hassastır.

Çerçeve profili

Ahşap ve boyalı profiller kuru bezle silinir. Mobilya cilası ve sprey parlatıcılar çerçevede kullanılmaz: spreyin ince zerresi cama, paspartuya ve canvasa konar. Profilin oymalı ya da kademeli olduğu yerlerde yumuşak fırça bezden daha iyi çalışır. Profilin kendisi ayrı bir konu; tablo çerçeve seçimi yazısına bakılabilir.

Toz: ne sıklıkta, hangi sırayla

Toz alma sıklığı odaya göre değişir. Az kullanılan bir odada iki üç ayda bir yeterlidir; cadde tarafındaki, penceresi sık açılan ya da evcil hayvan yaşayan bir odada ayda bir gerekir. Mutfağa açık salonlarda havadaki yağ, tozu yüzeye bağlar; orada aralığı kısa tutmak, sonradan silmek zorunda kalmaktan iyidir.

Sıra şöyledir: önce çerçevenin üst kenarı, sonra yüzey, en son alt kenar. Tersini yaparsanız üstten düşen toz, temizlediğiniz yüzeye konar. Elektrikli süpürgeyi tabloya yaklaştırmayın; hortumun ucu yüzeye değerse iz bırakır. Oda süpürülürken ya da halı silkelenirken kalkan toz bir süre havada kalır; tablonun tozunu ev temizliğinin başında değil, sonunda alın.

Nem: tabloyu en çok yoran etken

Kâğıt, ahşap ve kumaş nemi alır ve verir; her alışverişte biraz genişler, biraz daralır. Genel kabul gören aralık yüzde 40–60 bağıl nemdir ve aralığın kendisi kadar değişimin yavaş olması da önemlidir. Nem uzun süre yüzde 65–70'in üzerinde kalırsa küf riski artar; yüzde 35'in altında kâğıt ve ahşap kurur, ek yerleri açılabilir. Sıcaklık için 18–24 °C aralığı uygundur.

Nemi bilmenin kolay yolu, odaya küçük bir higrometre koymaktır; tahmin yerine sayı görürsünüz. Nemin işaretleri gözle de okunur: paspartuda ya da kâğıtta dalgalanma, camın iç yüzünde buğu, kâğıtta küçük kahverengi noktalar, çerçevenin arkasında küf kokusu.

Nemli duvarlar ve odalar

Banyo ve mutfak, buhar ve yağ nedeniyle kâğıt işler ve canvas için uygun değildir. Dış cepheye bakan duvarlar kışın soğur; sıcak oda havası çerçevenin arkasında yoğuşabilir. Çerçevenin alt köşelerine konan küçük tamponlar duvarla arada birkaç milimetre boşluk bırakır ve havanın dolaşmasını sağlar. Yeni boyanmış ya da sıvanmış bir duvara, duvar tam kuruyana kadar tablo asılmaz; bu süre malzemeye ve mevsime göre birkaç günden birkaç haftaya uzar.

Isı kaynakları

Kalorifer peteğinin üstü iki nedenle kötü bir yerdir: sıcak hava nemi hızla düşürür ve yükselirken tozu da yukarı taşır. Peteğin üstündeki duvarda görülen gri iz, aynı havanın tablonun üzerinden geçtiğini gösterir. Klimanın doğrudan üflediği duvar ve şömine üstü de aynı gruptadır.

Güneş: geri alınamayan hasar

Işığın verdiği zarar birikir ve geri dönmez: solan renk, karanlıkta bekleyerek geri gelmez. Zarar, ışığın şiddeti ile sürenin çarpımıdır; az ışıkta uzun süre ile çok ışıkta kısa süre aynı sonuca varır. Ölçek fikri vermesi için: müzeler hassas kâğıt işleri yaklaşık 50 lüks, daha dayanıklı işleri 150–200 lüks altında sergiler; pencereden doğrudan giren güneş ise on binlerce lüks düzeyindedir.

Duvarı pencereye göre seçmek

Bir odada en az doğrudan ışık alan duvar, çoğu zaman pencerenin bulunduğu duvardır; en çok alan, pencerenin tam karşısındaki duvardır. Kuzey yarımkürede güneye ve batıya bakan pencereler günün en güçlü ışığını verir; kuzeye bakan odalar daha sakin, yaygın bir ışık alır. Emin değilseniz güneşli bir günde sabah, öğle ve ikindi olmak üzere üç kez duvara bakın: güneş lekesi tablonun asılacağı yere düşüyorsa orası uygun değildir.

Işığı azaltmanın yolları

Tül perde ışığı yayar ve şiddetini düşürür. Pencere camına uygulanan UV filtreli film morötesini büyük ölçüde keser ama görünür ışığı geçirir; solma yavaşlar, durmaz. UV cam da aynı biçimde çalışır. Aydınlatmada LED, halojene göre daha az ısı ve çok az morötesi verir; spotu yine de işe yaklaştırmayın ve gün boyu açık bırakmayın.

Adım adım tablo bakımı takvimi

Birinci adım toz almaktır: odaya göre ayda bir ile üç ayda bir, üstten alta, yüzeye göre fırça ya da kuru mikrofiber bezle.

İkinci adım mevsim kontrolüdür. Mevsim değişirken tabloya yandan, eğik ışıkta bakın: dalgalanma, buğu, leke, gevşemiş kumaş ya da açılmış köşe var mı? Kontrolü unutmamak için onu zaten izlediğiniz bir takvime bağlayın, örneğin sezonun büyük turnuva haftalarına; haftanın maçları tenis gündemi yazısında.

Üçüncü adım ısıtma açılırken ve kapanırken higrometreye bakmaktır. Değer bir iki hafta içinde belirgin değiştiyse tablonun yerini ya da odanın havalandırmasını gözden geçirin.

Dördüncü adım yılda bir kez tabloyu indirmektir. İki elle, yan kenarlarından tutun; üst çıtadan ya da askı telinden taşımayın. Arkada toz, küf lekesi, böcek izi ve arka bandın durumu kontrol edilir.

Beşinci adım aynı gün askıya bakmaktır: tel, kanca, vida ve duvardaki dübel. Gevşeyen bir askı, bakımın önleyebileceği en büyük hasardır.

Altıncı adım not almaktır: tarih ve bir cümle yeter. Değişim ancak öncekiyle karşılaştırılınca fark edilir.

Tablo bakımında sık yapılan hatalar

Cam temizleyiciyi doğrudan cama sıkmak ilk hatadır; sıvı alt kenardan içeri yürür ve paspartuda dalga bırakır.

Pleksiyi kâğıt havluyla ya da kuru tozun üstünden ovarak silmek ikincisidir. Çizikler tek tek görünmez, yüzey zamanla matlaşır.

Canvası nemli bezle "tazelemek" üçüncüsüdür.

Tabloyu peteğin, klimanın ya da ocağın yakınına asmak dördüncüsüdür.

UV cama güvenip işi güneş alan duvara koymak beşincisidir.

Lekeyi evde çıkarmaya çalışmak altıncısıdır: silgi, deterjan ve ev yapımı karışımlar lekeyi büyütür ya da yüzeyi parlatır.

Tabloyu taşırken yüzünü vücuda yaslamak yedincisidir; düğme, fermuar ve kemer tokası çizer.

Bakımı yalnızca öne yapmak sekizincisidir. Sorunların çoğu önce arkada görünür.

Ne zaman uzmana gidilir

Şu durumlarda evde müdahale edilmez: küf, kâğıtta yayılan kahverengi lekeler, camın içinde kalan nem ya da böcek, yırtık, kabaran ya da dökülen boya, kumaşta belirgin sarkma, su almış bir iş. Baskı işlerde çoğu zaman bir çerçeveci camı, paspartuyu ve arka paneli yeniler; özgün yağlı boya ve akrilik işlerde adres bir restoratördür.

Tablo su aldıysa duvardan indirin, yüzü yukarı bakacak biçimde düz bir yere yatırın ve oda sıcaklığında kendi hâlinde kurumaya bırakın. Saç kurutma makinesi ve kalorifer kullanmayın, yüzeyi silmeyin. Kâğıt cama yapışmışsa ayırmaya çalışmayın; o hâliyle bir uzmana götürün.

Sık sorulan sorular

Tablo ne sıklıkta temizlenir?

Toz alma, odaya göre ayda bir ile üç ayda bir arasında yeterlidir. Nemli temizlik yalnızca pleksi ve camda, o da gerektiğinde yapılır; canvas her zaman kuru temizlenir.

Canvas tablo ıslak bezle silinir mi?

Hayır. Nem kumaşın gerginliğini değiştirir ve baskı yüzeyinde iz bırakabilir. Yumuşak kıllı bir fırça ya da kuru, tüy bırakmayan bir bez yeterlidir.

Güneş alan duvara tablo asılır mı?

Güneş lekesinin doğrudan düştüğü yere asılmaz; UV cam solmayı yavaşlatır ama durdurmaz. Aynı odada pencerenin bulunduğu duvar ya da güneşin hiç ulaşmadığı bir yan duvar daha güvenlidir.

Tablo için ideal nem ne kadardır?

Genel kabul gören aralık yüzde 40–60 bağıl nemdir. Sayının kendisi kadar değişimin yavaş olması da önemlidir; ani iniş çıkışlar kâğıdı ve ahşabı yorar.

Üç boyutlu baskı ve elde boyanan dekor objeleri için kardeş marka Aurecort 3D sayfasına bakılabilir.

Aurecort